PUBLICZNA KOLEKCJA SZTUKI MIASTA WARSZAWY

Projekt Fundacji Bęc Zmiana

10. Ewa Rewers // Miasto upodmiotowione

Rozmowa z Ewą Rewers, filozofem i teoretykiem kultury

Jaki jest rodowód kolekcji miejskich? Patrząc na mapę „organizmów miejskich”, w których takie kolekcje istnieją, można dojść do wniosku, że ich kolebką jest kultura anglosaska.
Nie ma jednego rodowodu, podobnie jak nie ma jednego rodzaju kolekcji miejskich. Wydaje się jednak, że ważne są trzy warunki wyjściowe: wysoki poziom urbanizacji regionu (państwa), możliwość prowadzenia przez miasto względnie autonomicznej polityki oraz pewien poziom zamożności społeczeństwa.

Przez kilka lat istniał w Polsce program rozwoju regionalnych kolekcji sztuki współczesnej pod nazwą Znaki Czasu, zaowocował powstaniem w kilku miastach w Polsce – Toruniu, Poznaniu, Wrocławiu, Częstochowie – mniejszych lub większych zbiorów sztuki. Dlaczego kolekcjonerem mogą być w Polsce raczej wielkie byty terytorialne, a nie miasta?
Jeśli Parag Khanna[1] nie myli się, obwieszczając, że Skończyła się epoka narodów. Rozpoczęła się epoka nowej urbanizacji, a wiele zjawisk w skali globalnej na to wskazuje, również w Polsce powinniśmy przejść wielokierunkową „rewolucję miejską”. Im większe i bogatsze miasta, tym bardziej spektakularne efekty tej „rewolucji” – przykładem intensywność zdarzeń inicjowanych w Warszawie. Efektem tej nowej „rewolucji” może być „upodmiotowienie miast”, co jest zarazem przywilejem, jak i zobowiązaniem ich obywateli do nowych form działania. Ten proces mógłby polegać na przyznaniu miastom prawa do prowadzenia własnej polityki – na przykład zawierania sojuszy w konkretnych sprawach niezależnych od polityki państw narodowych. Tworzenie autorskich miejskich kolekcji mieściłoby się w tym obszarze.

Czy rzeczywiście potrzebujemy kolekcji miejskich?
Trudno powiedzieć. Niestety, nie prowadzi się badań na ten temat. Określenie kolekcje miejskie zarezerwowałabym raczej dla kolekcji sztuki stworzonej dla danego miasta niż finansowanej przez konkretne miasto. Sztukę taką nazywam sztuką miasta. Jest ona nierozerwalnie połączona z konkretnymi przestrzeniami miejskimi i multimedialna (muzyka, literatura, fotografia, instalacje miejskie, performance itd.), sponsorowana przez miasta lub innych donatorów. Odróżniłabym takie kolekcje miejskie od kolekcji sztuki – najczęściej współczesnej – finansowanej z budżetu miasta oraz tzw. muzeów historii poszczególnych miast. Kolekcje miejskie, inaczej mówiąc, zmierzałyby do dokumentowania danego miasta jako kolektywnego, multimedialnego dzieła sztuki.

(…)

Kategoria lokalności jest od kilku lat poddawana krytyce. Dostrzega się w niej groźbę fetyszyzacji pewnego abstraktu wspólnoty, na której przeprowadzany jest eksperyment z udziałem sztuki. Jednym z założeń tego typu projektów jest wywołanie konkretnej zmiany. Ten problem opisuje m.in. Miwon Kwon[2].
Lokalność w sztuce współczesnej to raczej temat niż jej cecha. Miwon Kwon opisuje proces odrywania się sztuki od miejsca i wiązania z performatywnymi wspólnotami miejskimi. To proces zarówno społeczny, jak i artystyczny. Prowadzi raczej do eksperymentowania efemerycznych wspólnot miejskich ze sztuką niż do eksperymentowania artystów ze wspólnotami lokalnymi.

Rozmawiała Ewelina Bartosik

prof. dr hab. Ewa Rewers filozof i teoretyk kultury, kierownik Zakładu Kultury Miasta w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorka wielu książek na temat kultury miejskiej oraz zagadnień związanych z teorią nowoczesności i ponowoczesności w języku i kulturze, m.in. Społeczna świadomość językowo-artystyczna (Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1991), Język i przestrzeń w poststrukturalistycznej filozofii kultury (Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1996), Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta (Universitas, Kraków 2005), Sztuka – kapitał kulturowy polskich miast, E. Rewers, A. Skoprzyńska (red.) (Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2010), Miasto w sztuce – sztuka miasta, E. Rewers (red.) (Universitas, Kraków 2010).


[1] Amerykański intelektualista hinduskiego pochodzenia. Doktor stosunków międzynarodowych na londyńskiej School of Economic i podróżnik. Jeden z najbardziej wpływowych analityków współczesnej sytuacji geopolitycznej. Publikuje m.in. w „New York Times”, „Time”, „Financial Times” i „Wall Street Journal”.

[2] Amerykańska badaczka sztuki w przestrzeni publicznej. W swojej pracy badawczej wykorzystuje wiedzę z kilku dyscyplin: architektury, sztuki współczesnej, urbanistyki i nauk społecznych. Jedna z twórczyń i redaktorek naczelnych serii „Document”, rocznika poświęconego kulturze i sztuce. Autorka One Place After Another: Site-Specific Art and Locational Identity, jednej z najważniejszych publikacji na temat historii sztuki site-specific i roli artysty w sztuce współczesnej.